15 juli 2011 - De reacties waren niet van de lucht een aantal maanden geleden toen de nieuwsdienst van de Algemene Energieraad uit de lucht ging. De ene lezer na de andere deed zijn beklag. Terwijl de raad in feite niets anders deed dan het onder elkaar zetten van stukken die het elders had gejat en die er dus zijn gekomen omdat journalisten daar tijd en moeite in hebben gestoken. Mensen raakten gewend aan het gratis nieuws en vonden het vervelend dat het stopte. Maar in feite was het nieuws niet gratis, of zou dat niet hebben moeten zijn, want de journalisten die de artikelen schreven hebben er hard op zitten ploeteren.
Illusie van gratis nieuws
Wat de Energieraad deed destijds was crimineel, maar de illusie van gratis nieuws wordt ook op talrijke andere plekken in stand gehouden, op een niet-kwalijke manier. Gratis nieuws is te vinden op talrijke websites, op de sites van de gesubsidieerde omroepen en in gratis kranten als De Pers en Metro. Er is op zich niets mis mee, zolang de berichten kwalitatief goed zijn. Maar het businessmodel voor commerciële uitgevers wordt er niet eenvoudiger op nu mensen zo gewend zijn aan gratis nieuws. En dat is dan ook waar deze uitgevers op dit moment mee worstelen. Ze moeten een omslag maken naar internet als het belangrijkste distributiekanaal maar voor nieuws op internet valt nauwelijks geld te vragen, terwijl ondertussen de inkomsten uit de papieren media dalen en de redactiekosten stijgen.
Concurrentievervalsing
Toch is er een beweging op gang gekomen dat deze uitgeverijen geld gaan vragen voor hun artikelen op internet. Het Financieele Dagbald (FD) is er een aantal weken geleden in Nederland als eerste mee begonnen, en de uitgevers van andere kranten zullen volgen. Het blijft echter lastig. Ten eerste omdat iedereen gewend is aan gratis nieuws en er ook altijd gratis nieuws zal worden aangeboden, bijvoorbeeld door de, door de overheid betaalde omroepen. (Er is hier sprake van grove concurrentievervalsing.) Ten tweede zijn bedrijven massaal bereid om geld te steken in het aanbieden van informatie, die dan natuurlijk wel uitermate gekleurd is en voor een groot deel borstklopperij. Persberichten van veel bedrijven zijn om die reden bijna niet meer te pruimen.
Mag ik effe vangen?
Ten derde zal er altijd iets 'goedkoops' om nieuws blijven kleven. Dat is omdat mensen graag nieuws uit zichzelf doorvertellen. Als er brand is aan de overkant van de straat heeft iemand die dat merkt de natuurlijke behoefte om dat te gaan doorvertellen aan mensen die er nog niet van op de hoogte zijn. Zie hier de reden van het succes van Twitter. Die persoon kan moeilijk zeggen: "Hé, Jan kijk er is brand. Mag ik effe 50 cent vangen?" Nieuwsmedia doen dat in feite wel. Ik denk dat daardoor kranten altijd tegen afbraakprijzen aan de man zijn gebracht en dat ze tegelijkertijd ook zo vatbaar zijn voor onoorbare praktijken als die bij News of the World aan het licht zijn gekomen. (De beerput zal nog veel en veel groter blijken te zijn).
Mogelijkheden genoeg
Duiding en achtergrond is dan waar de media het in gaan zoeken. "Mogelijkheden genoeg om als mediabedrijf iets waardevols te leveren voor de lezer, namelijk: achtergrond, analyse, duiding, humor, commentaar, relativering, service.", zo schreef Roy op het Veld vorige week op de site van het FD. Mogelijkheden genoeg inderdaad, maar het is nog niet zo makkelijk. Het is niet zo dat een artikel geld oplevert zo gauw er een kopje duiding boven staat. Opvallend is trouwens dat het FD de nadruk echt op de site heeft gelegd; de krant zelf lijkt nog bijproduct. De Telegraaf daarentegen sluit berichten op internet nog vaak af met de mededeling: lees het hele artikel in de krant. Een zinloze strategie, want niemand gaat vervolgens alleen daardoor op pad om een krantje te kopen.
Niet te pruimen
Het aanbieden van nieuws door overheidsorganisaties (zoals de omroepen) zou verboden moeten worden, in ieder geval via internet. Het aanbieden van nieuwsberichten is in essentie geen overheidstaak. Van het grootste belang is verder dat de informatie-consument kritischer wordt. Een groot deel van de berichten is bagger of gekleurd, en niet alleen de berichten die via gratis sites tot ons komen. Hier wreekt zich het feit dat weinig mensen bereid zijn om te betalen voor het ontvangen van (ongekleurd) nieuws, maar dat veel mensen en vooral bedrijven, bereid zijn om flink te betalen voor het brengen van gekleurd nieuws, om zo discussies een bepaalde richting in te sturen en het bedrijf in een goed daglicht te stellen. Niet voor niets is het aantal communicatie-medewerkers inmiddels een veelvoud van het aantal journalisten en bestaat het aantal vacatures op de site Villa Media (van oudsher toch een journalistensite) tegenwoordig vooral uit vacatures voor communicatie-medewerkers, en zijn ook de vacatures voor journalisten vaak niet meer dan vacatures voor verkapte communicatie-medewerkers.
Misleiding
Het gevolg is dat de consument zich laat verleiden en misleiden, net zoals dat bij reclame het geval is. Hij merkt het vaak niet eens; hooguit is er een soort onbewuste ontevredenheid over wat hij hoort of leest, bijvoorbeeld als media als de Telegraaf of de NOS weer met grote stelligheid de conclusie van een of ander flutonderzoekje brengen. Dat kan in veel gevallen onschuldig zijn, in sommige gevallen kan het echt schadelijk zijn voor mensen en ook voor de ontwikkeling van de maatschappij als geheel is het niet goed. Jarenlang kunnen hierdoor bepaalde denkbeelden opgeld doen die niet gebaseerd zijn op feiten maar op campagnes van bedrijven of van overheden, die bepaalde belangen hebben. Zelfs berichten van de Rijksoverheid zijn tegenwoordig voor geen cent meer te vertrouwen.
Marketingtaak
Als mensen kritischer worden zijn ze wellicht weer bereid om te betalen voor kwalitatief goede berichten en berichtgeving. Serieuze media kunnen zich hier dan op gaan profileren. Ik weet niet of dat er van zal gaan komen. Ik hoop het wel. Maar er moet veel voor gebeuren. Mensen moeten gaan beseffen dat er zoiets is als goede en slechte informatie en dat het zinvol is, of interessant, of van groot belang voor het maken van keuzes in het leven, om goed geïnformeerd te zijn, in plaats van slecht. Maar daarnaast moeten mensen ook nog gaan herkennen wat goede en slechte informatie is en welke media dan goede en welke slechte informatie aanbieden. En vervolgens moeten ze daar dus de portemonnee voor gaan trekken. Toch nog een mooie marketingtaak weggelegd, voor de serieuze media.
Jurgen Sweegers
Copyright © Echtwaarnieuws.nl
